Holtzarteko zubia

Holtzarteko arroilak Larrainen (Zuberoa) kokaturiko bi haitzebaki estu dira,Olhado eta Olhadübia izena dituztenak, erosioaren bidez eratu dituzten erreken izen berdinak. Holtzarte, izatez, bi arroil horien arteko zatiari deritzo.

Geografia

Basabürüako paisaia, arroil sakonez osaturik dagoen paisaia karstikoa da, zeinetan Holtzarteko arroilak (100 eta 300 metro arteko altuerarekin),Kakuetakoarekin batera ikusgarrienak diren.

Orain dela 80 milioi urte eratu ziren Olhado eta Olhadibia erreken erosioaren ondorioz. 420 metrotako altueran, Olhado ibaia Olhadübi arroilarekin batzen da, azken hau Sardekagañatik datorren Olhadübi errekak eratua izan zena. Bi erreka (eta arroil) hauek batzen diren lekuan dago Holtzarteko zubi famatua (580 m-tako altueran). Berau, Lombardi Marcelloren Atharratzeko altzairu-fabrikako langile italiarrek eraiki zuten 1920an Holtzarteko basotik egurra atera ahal izateko. Zubi eseki ikusgarri honek, arroila gurutzatzen du, Olhadoko errekatik 140 metroko altuerara

Nerbioi ibaia

Nerbio ibaiaren jauzia Nerbioi ibaiaren sorburua da. Gillarte eta Gibilo mendilerroen artean jaiotzen diren Iturrigutxi, Ajiturri eta Urita erreken elkarketa du jatorri, eta 222 metroko ur jauzia da (Iberiar Penintsulako luzeena). Urik ez du izaten euriteen edo elur urtzen garaietatik kanpora.

Arabaren ipar-mendebaldean dago, Urduñako mendatearen ondoan, Gibilo mendilerroa eta Santiago Mendiaren artean. Behatoki batera hel daiteke mendatearen hegoaldetik, Gaztelako Berberanatik, edo iparraldetik, Urduñatik, eta, arabar lurretatik jarraitu, mendatearen tontorrera iritsi arte. Delikako arroilatik ere joan daiteke hormaraino bertaraino, baina zailagoa da, zatika joan behar baita, ibaiaren ohantzetik ibiltzen.

Iratiko basoa

Iratiko oihana Nafarroa Behereak, Zuberoak eta Nafarroa Garaiak bat egiten duten ingurunean hedatzen den basoa, Pirinioetako bi aldeetara,Orhiko gainetik Orbaizetako lurretaraino, Aezkoako mendebaldean. Euskal Herriko oihan handiena da eta Europako pagadirik zabalena, 17.195 Ha.rekin. Ugari dira, gainera, izeiak, pinuak eta arteak. Irati oihaneko beste espezie batzuk otsalizarra, astigarra, sahatsa, ezkia, zumar hostozabaladira, eta zuhaixken artean, ezpela, hurritza, gorostia, elorri zuria, ipurua eta basarana. Baso gaztea da, orain dela 12.000 urte sortutakoa.

Mitologiari dagokionez, basoa Euskal Herriko elezahar eta mitoen gune garrantzitsua da, batez ere Basajaunen bizilekuetako bat.